Jej duch podobno unosi się wszędzie i działa na wszystkich, a szczególnie są mu podatne artystyczne dusze. O zakopianinie, jak nazywał to "coś" Witkacy, mówią i ci, którzy wierzą w jej moc sprawczą, i ci, którzy negują ten dziwny twór. Coś jednak było na rzeczy, skoro Zakopane w jakiś dziwny, niewytłumaczalny sposób od ponad wieku przyciągało wszelkiej maści artystów, nazywanych przez górali wariatami. Ale to, co stworzyli przez lata ci wariaci, stanowi do dziś i już na zawsze ważny fragment historii kultury polskiej.

A przybywali tu już na przełomie XIX i XX wieku zwabieni panującym tu dziwnym "klimatem", bliskością gór, życzliwością rdzennych mieszkańców, utalentowanych muzycznie i plastycznie. Wszyscy ci ludzie ze świata przychodzili tu po coś i coś z siebie zostawiali, coś brali z tej tatrzańskiej sfery życia i coś jej dawali z siebie - pisał Witkiewicz.

Niektórzy wpadali tylko na chwilę, inni - zauroczeni - nie potrafili żyć bez zakopianiny, więc zostawali tu na dłużej, a niektórzy osiedlali się na stałe. W owym czasie w gronie artystów znaleźli się m.in. Witkiewicz, Wyczółkowski, Kasprowicz, Karłowicz, Orkan, Żeromski, Tetmajer. Pisali, malowali, "muzykowali", jednym słowem TWORZYLI. Początkowo każdy na własny rachunek, ale z początkiem XX wieku postanowili się zjednoczyć. I tak w 1909 r., niemal równocześnie z TOPR-em, mieszkający pod Giewontem plastycy stworzyli Towarzystwo "Sztuka Podhalańska", które postawiło sobie dwa główne cele: popieranie artystów plastyków poprzez urządzanie wystaw i zakupywanie ich dzieł oraz wpływanie na rozwój i podniesienie poziomu artystycznego podhalańskiej sztuki ludowej, czemu miały służyć odczyty, pokazy i zakładanie warsztatów sztuki zdobniczej.

Pierwszym członkiem honorowym sztuki Podhalańskiej został Stanisław Witkiewicz, prezesem wybrano Jana Gwalberta Pawlikowskiego, jego zastępcą Władysława Skoczylasa. W skład zarządu weszli m.in. Tymon Niesiołowski, Jan Skotnicki, Karol Kłosowski, Kazimierz Brzozowski, Wojciech Brzega, Stanisław Gałek i Mariusz Zaruski.

Trzy lata później zorganizowano pierwszą wielką wystawę malarstwa i rzeźby. Dzieła eksponowano w sali wystawienniczej przy Krupówkach, zbudowanej z funduszów Władysława Zamoyskiego i  ofiarowanej Sekcji Plastycznej Towarzystwa "Sztuka Podhalańska".
Od tych kilku dziesiątków lat w sali wystawienniczej przy Krupówkach odbywają się prezentacje dorobku twórczego zakopiańskiego środowiska plastycznego. Ich niezliczona ilość dowodzi niezbicie, że następcy wariatów z przełomu wieków, nadal prężnie działają, czego przykładem jest chociażby dzisiejsza wystawa.


Lista tych, którzy odeszli

Stanisław Baranowski 1937 - 1998
Władysław Borzęcki 1920 - 1998
Tadeusz Brzozowski 1918 - 1987
Maria Bujakowa 1901 - 1985
Kazimierz Fajkosz 1919 - 1999
Maria Filipowicz 1927 - 1999
Wojciech Fleck 1903 - 1972
Andrzej Gałek 1916 - 1993
Stanisław Gałek 1876 - 1961
Wanda Gentil - Tippenhauer 1900 - 1965
Władysław Hasior 1928 - 1999
Antoni Hyła 1908 - 1975
Maria Hyła 1907 - 1981
Stanisław Kamocki 1875 - 1944
Antoni Kenar 1906 - 1959
Marian Klaklik 1895 - 1964
Zdzisław Kłosiński 1918 - 1982
Karol Kłosowski 1882 - 1971
Tadeusz Koniewicz 1891 - 1945
Adam Kozaczka 1937 - 1998
Kazimierz Królikowski 1921 - 1994
Rudolf Krzyżak 1911 - 1995
Maria Kukulska 1900 - 1996
Józef Kulon 1927 - 1998
Tadeusz Kurek 1906 - 1974
Stanisław Kuskowski 1941 - 1995
Zofia Lorentz 1905 - 1999
Anna Nowotna 1917 - 1988
Wojciech Obrochta 1937 - 1994
Anna Pawlikiewicz 1931 - 1998
Zenon Pokrywczyński 1905 - 1992
Antoni Rząsa 1919 - 1980
Czesław Skawiński 1890 - 1974
Władysław Skoczylas 1883 - 1934
Jerzy Sosin 1929 - 1987
Franciszek Wójcik 1903 - 1984
Mieczysław Zieliński 1940 - 1991